X
Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Jeśli nie chcesz, aby pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku,
zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej na temat naszej polityki prywatności znajdziesz tutaj.
Poleć znajomemu| Forum
drukuj skomentuj artykuł forum poleć artykuł znajomemu A A A

Odpowiedzialność osób trzecich za nieterminowe opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne

2012-07-17 12:23 wtorek
W urzędzie
W konsekwencji sporządzona i doręczona po okresie przedawnienia decyzja będzie potwierdzała prawidłowość czynności dokonanych przez organ rentowy i jednocześnie nakładała na jej adresata obowiązek de facto nieistniejący. Na marginesie warto również zauważyć, iż data wydania decyzji przez ZUS nigdy nie jest datą jej doręczenia. Pozostaje więc rozstrzygnąć, co ustawodawca miał na myśli używając takiego określenia.

Posiłkując się wykładnią literalną należałoby przyjąć, iż zwrot „wydanie decyzji" oznacza stronę techniczną postępowania w danej sprawie, czyli sporządzenie i podpisanie przez uprawnioną osobę bez doręczenia stronie. Przy czym trzeba podkreślić, że orzecznictwo w tej sprawie nie było jednolite.

Np. w wyroku z dnia 2 października 2002 r. SN stwierdził: „Data wydania przez organ podatkowy decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej jest datą jej podpisania przez osobę upoważnioną do jej wydania, przy czym w razie wątpliwości jest to data umieszczona w decyzji (...). Nie wyklucza to przeprowadzenia dowodu przeciwnego, że data wydania jest inna niż w niej wskazana"[26].

Z kolei w uchwale z dnia 5 grudnia 2000 r. NSA w Warszawie postawił przeciwną tezę i orzekł: „Pojęcie „wydanie decyzji", użyte w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne, obejmuje doręczenie (ogłoszenie) decyzji stronie przed upływem 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek uiszczenia należności celnych"[27]

Najbardziej kontrowersyjną tezę postawił jednak WSA w Warszawie, który uznał, że to „Kontekst konkretnego przepisu przesądza o tym, czy ustawodawca pojęcia „wydanie decyzji" używa w znaczeniu jej sporządzenia, czy też na określenie załatwienia sprawy będącego wynikiem zakończenia postępowania (...)"[28]. Wykładnia tego terminu była również przedmiotem zainteresowania przez NSA, który w uchwale siedmiu sędziów stwierdził, że „W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r. pojęcie „wydanie decyzji" określone w art. 118 § 1 Ordynacji, nie oznaczało jej doręczenia"[29].

W kontekście przytoczonego orzecznictwa wyjaśnienia wymagają dwie kwestie, po pierwsze - wyroki odnoszą się do sytuacji, w których zastosowanie miały przepisy Ordynacji podatkowej i po drugie - wspomniana uchwała dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 31grudnia 2002 r. W związku z tym warto odnotować, że § 2 art. 118 o.p., wiążący przedawnienie zobowiązania podatkowego z doręczeniem decyzji, wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2003 r.[30] Do tego czasu przytoczony przepis posługiwał się pojęciem „wydanie decyzji", co niekoniecznie oznaczało jej doręczenie.

W tej sytuacji może się wydawać, iż po tej dacie, na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych, mamy do czynienia z analogicznym rozwiązaniem. Z drugiej jednak strony nie można zapominać, że Ordynacja podatkowa, obok przepisów materialnoprawnych, zawiera uregulowania proceduralne. Wobec takiej konstrukcji, postępowanie podatkowe dotyczące osoby trzeciej, łącznie z wydaniem decyzji, prowadzone jest na podstawie ustawy z 1997 r., czyli odmiennie niż na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych - art. 31 nie odsyła do działu IV Ordynacji, tj. przepisów regulujących ogólne zasady postępowania.

Taki stan rzeczy, w połączeniu z art. 123 ustawy systemowej oznacza, że do postępowań z zakresu odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, organ rentowy winien stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego[31].

Abstrahując od zasady pisemności postępowania, wyrażonej w art. 14 k.p.a. odnoszącej się do wszystkich czynności podejmowanych w trakcie prowadzonego postępowania, na szczególną uwagę zasługują dwa przepisy, tj. art. 109 § 1 k.p.a., zobowiązujący wszystkie organy administracji publicznej do doręczania stronom decyzji na piśmie[32] oraz art. 110 k.p.a. stanowiący regułę, w myśl której skutek w postaci związania treścią decyzji następuje dopiero z chwilą jej doręczenia. Innymi słowy decyzja nie doręczona stronie jest aktem nieistniejącym[33] i nie wywiera skutków prawnych.

W omawianej sytuacji zastosowanie znajdą zasady określone przepisami art. 39 - 49 k.p.a. Nie wnikając szczegółowo w zagadnienie sposobów doręczeń, przewidzianych przepisami kodeksu, wydaje się, że najistotniejsza, w ramach omawianego zagadnienia, jest kwestia dowodu doręczenia, który powinien zawierać, poza podpisem, również datę odbioru, czyli doręczenie adresatowi do rąk własnych. Dokument ten stanowi bowiem dowód prawidłowości doręczenia i równocześnie wyznacza stronom dalszy kierunek postępowania, np. określa początek biegu terminów do dokonania czynności procesowych (odwołanie).

Dotychczasowe rozważania zmierzają zatem do następującego stwierdzenia: w przypadku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych najskuteczniejszym sposobem doręczenia jest przesłanie decyzji przesyłką poleconą. W oparciu o przytoczone regulacje pozostaje przyjąć, iż użyte przez legislatora w art. 24 ust. 5d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcie „decyzja została wydana" jest ujęciem zbiorczym i obejmuje również doręczenie jej osobie trzeciej.

W tym miejscu nie można nie wspomnieć o odmiennej regule, czyli art. 71a ustawy o s.u.s., w myśl którego, Zakład może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym (§ 1). W przypadku jednak sporu ciężar dowodu ich doręczenia spoczywa na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (§ 2). Stąd wniosek, że niezachowanie przez organ rentowy zasady skutecznego doręczenia osłabia pozycję ZUS i w konsekwencji może wywołać niekorzystne dla tejże Instytucji skutki prawne.

Tytułem przykładu wystarczy podnieść, iż forma listu zwykłego nie stwarza pewności doręczenia a adresat zawsze może kwestionować fakt jego otrzymania. Nie znajdując argumentów przemawiających za słusznością wprowadzenia niniejszego przepisu, tym bardziej że wszedł w życie z dniem 17 lutego 2001 r.[34], pozostaje przychylić się do prezentowanego w piśmiennictwie poglądu, w myśl którego, celem jego wprowadzenia było obniżenie ponoszonych przez Zakład kosztów związanych z doręczeniem decyzji.

Przy czym, zdaniem M. Łabanowskiego, przepis ten ma zastosowanie głównie w sprawach dotyczących waloryzacji świadczeń. W przypadku natomiast decyzji, które nie mają charakteru masowego, organ rentowy dokonuje doręczeń w sposób określony przepisami kodeksu postępowania administracyjnego[35].

Kończąc pozostaje stwierdzić: przepisy ustawy z dnia  13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczące odpowiedzialności osób trzecich, wymagają uporządkowania.

 

Mgr Jolanta Ewa Drzewiecka
absolwentka prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Rzecznik Ubezpieczonych





Źródło: portal Rzecznika Ubezpieczonych


[1] Wyrok NSA w Szczecinie z dnia 3 grudnia 1998 r., SA/Sz 193/98, Lex nr 36115.

[2] Tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 z późn. zm.

[3] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 z późn. zm.

[4] I. Jędrasik-Jankowska, Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, LexisNexis, Warszawa 2007, s. 70-71.

[5] Ibidem, s. 71; W. Morawski, (w:) J. Wantoch-Rekowski (red.), Komentarz do art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Toruń-Warszawa 2007, s. 229; W. Sobczak, Odpowiedzialność osób trzecich, Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych 2000, nr 6, s. 2-3; wyrok SN z dnia 5 sierpnia 2008 r., I UZP 3/08, Lex nr 416125.  

[6] B. Brzeziński, Ordynacja podatkowa, Komentarz, wyd. 2, Toruń 2007, s. 45-48.

[7] Ibidem.

[8] W. Sobczak, op. cit., s. 4.

[9] Zdaniem I. Krawczyka, osoba trzecia w stosunku do podatnika potencjalnie odpowiada nie tylko za należne od niego podatki, lecz także za należności, za które podatnik odpowiadał jako osoba trzecia. Zdaniem autora mamy więc do czynienia z kaskadową odpowiedzialnością osoby trzeciej i przerzucenie tej odpowiedzialności na kolejne podmioty biorące udział w obrocie gospodarczym. I. Krawczyk, Kaskadowa odpowiedzialność osób trzecich, Rzeczpospolita, 1 marca 2005 r.

[10] Takiego określenia użyła A. Olesińska. Zdaniem autorki teza o kaskadowej odpowiedzialności osób trzecich nie znajduje oparcia w przepisach Ordynacji podatkowej. A. Olesińska, Nie ma łańcuszka odpowiedzialności osób trzecich, Rzeczpospolita, 7 marca 2005 r.

[11] Zgodnie  z art. 29 § 1 Ordynacji, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za wynikające z zobowiązań podatkowych podatki obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

[12] Przepis ten jest stosowany według art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

[13] Tak R. Dowgier, Komentarz do art. 107 Ordynacji podatkowej, System Informacji Prawnej Lex.

[14] Ibidem; także: B. Brzeziński, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Toruń 2007, s. 724-726; G. Góreczny, Odpowiedzialność podatkowa wspólników spółek osobowych, Radca Prawny 2005, nr 3, s. 62 - 65; uchwała SN z dnia 5 sierpnia 2008 r., I UZP 3/08, Lex nr 416125.

[15] W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safian, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania, Zarys wykładu, LexisNexis, Warszawa 2003, s. 118.

[16] Ibidem.

[17] SA/Sz 948/96, Lex nr 30782.

[18] W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safian, E. Skowrońska-Bocian, op. cit., s. 555.

[19] Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 kwietnia 1996 r., SA/Po 2712/95, Lex nr 33864.

[20] E. Modliński, Podstawowe zagadnienia prawne ubezpieczeń społecznych. Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1968, s. 135; uchwała SN z dnia 13 lipca 2005 r., I UZP 2/05, Lex nr 151456.

[21] Wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2007 r., SA/Wa 440/07, Lex nr 338247.

[22] T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp do prawoznawstwa, C. H. Beck, Warszawa 1999, s. 85-88.

[23] Art. 31 zmieniony przez art. 15 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2002 r., nr 169, poz. 1387, zmieniającej ustawę z dniem 1 stycznia 2003 r.

[24] Art. 24 ust. 5d dodany przez art. 1 pkt 9 lit. b) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2002 r., nr 241, poz. 2074, zmieniającej ustawę z dniem 1 stycznia 2003 r.

[25] Z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. 2002 r., nr 169, poz. 1387. Przy czym trzeba podkreślić, że przytoczona ustawa wprowadziła liczne zmiany, w wyniku których m.in. dodano przepisy, które miały udoskonalić instytucję odpowiedzialności osób trzecich.

[26] III RN 149/01, Lex nr 79473.

[27] FPS 10/00, Lex nr 44971.

[28] Wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2007 r., III SA/Wa 4174/06, Lex nr 322255.

[29] Uchwała NSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2007 r., I FPS 5/07, Lex nr 321425.

[30] Art. 118 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 97 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2002 r., nr 169, poz. 1387.

[31] Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 z późn. zm.

[32] W tym przypadku kwestia sporna sprowadza się tylko do tego, czy ma to być oryginał, czy uwierzytelniony odpis. W wyroku z dnia 12 grudnia 2003 r. SN zajął następujące stanowisko: „Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu do doręczenia stronie postępowania jednego uwierzytelnionego odpisu decyzji, a nie jej oryginału". III RN 135/03, Lex nr 116127.

[33] B. Adamiak, Wadliwość decyzji administracyjnej, Wrocław 1986, s. 50.

[34] Art. 71a dodany przez art. 1 pkt 31 ustawy z dnia 11 stycznia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2001 r., nr 8, poz. 64, zmieniającej ustawę z dniem 17 lutego 2001 r.

[35] M. Łabanowski, (w:) J. Wantoch-Rekowski, Komentarz do art. 71a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Toruń - Warszawa 2007, s. 405

« powrót do działu: Poradniki
« zapisz się na Newsletter
Wpisz szukane słowo
Losowy termin:
Wrodzone choroby metaboliczne - zaburzenia metaboliczne uwarunkowane genetycznie, polegające ... więcej»
Nasze serwisy:
www.ubezpieczeniaonline.pl Ubezpieczenia przez Internet. Kup online ubezpieczenie samochodu, na życie, zdrowotne, nieruchomości, na wakacje, na narty, NNW, dla przedsiębiorców, inwestycyjne, ochrona prawna.
www.ubezpieczeniazyciowe.pl Wszystko o ubezpieczeniach na życie. Zamów ubezpieczenie na życie, Korzyści z ubezpieczenia na życie, Ceny ubezpieczeń na życie, Czym jest ubezpieczenie na życie? Oblicz składkę ubezpieczenia na życie.
www.rankingubezpieczennazycie.pl Ranking Ubezpieczeń Ochronnych - zabezpiecz Twoje życie i zdrowie. Ranking Ubezpieczeń Oszczędnościowych - oszczędzaj na emeryturę.Na co zwrócić uwagę wybierając polisę na życie?
www.ubezpieczeniemieszkania.pl Zamów ubezpieczenie nieruchomości u 5 agentów lub kup ubezpieczenie mieszkania online. Wypełnij formularz, oblicz składkę i kup polisę. Polisa na e-maila!
www.ubezpieczenienanarty.pl Ubezpieczenia na narty i snowboard. Poradniki narciarskie. Oblicz składkę ubezpieczenia na narty i snowboard. Kup ubezpieczenie narciarskie online.
www.ubezpieczenienarciarskie.pl Porównaj ubezpieczenia narciarskie online i dopasuj najlepszy wariant ubezpieczenia dla siebie. Ubezpieczenia na narty dają Ci komfort spokojnych i bezpiecznych wojaży po stokach narciarskich.
www.ubezpieczenieturystyczne.com.pl Porównaj ubezpieczenia podróży online, dopasuj najlepszy wariant ubezpieczenia dla siebie i kup polisę turystyczną online. Ubezpieczenia na wakacje - podróżne, ubezpieczenie na wyjazd.
www.polisaturystyczna.pl Porównaj ubezpieczenia turystyczne online, wybierz najlepszy wariant ubezpieczenia dla siebie i kup polisę turystycznš online. Ubezpieczenia na wakacje - dla Ciebie i Twojej rodziny.